# Références — Dossier XXXIII : Souveraines et Debout

Contrôle du 25 octobre 2026. Ce répertoire rassemble les liens effectivement cités par les trois rapports ; la provenance permet de retrouver ce qui a été lu directement, obtenu par indexation, ou n’a pas pu être extrait. Il ne transforme pas une page inaccessible en pièce primaire entièrement contrôlée. Les médias secondaires sont séparés des institutions, organismes, éditeurs et publications scientifiques. Une chronique ou une citation non authentifiée ne reçoit pas de lien inventé.

[Audit intégral et limites](dossier-XXXIII-excision.md).

## Institutions, organismes, éditeurs et publications

- [desertflowerfoundation.org](https://www.desertflowerfoundation.org/en/about/waris-dirie-en) — audit-biographies.md: 1, audit-biographies.md: 2, audit-biographies.md: 10, audit-biographies.md: 20.
- [aa.unfpa.org](https://aa.unfpa.org/press/unfpa-goodwill-ambassador-waris-dirie-wins-award) — audit-biographies.md: 1, audit-biographies.md: 3.
- [unfpa.org](https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/annual_report97_eng.pdf) — audit-biographies.md: 3.
- [nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/mukwege/facts/?related=1) — audit-biographies.md: 4.
- [peacekeeping.un.org](https://peacekeeping.un.org/fr/node/108504) — audit-biographies.md: 4.
- [panzifoundation.org](https://panzifoundation.org/wp-content/uploads/2025/01/Panzi-Foundation-Annual-Report-2022.pdf) — audit-biographies.md: 4, audit-biographies.md: 21.
- [saintgermainenlaye.fr](https://www.saintgermainenlaye.fr/fileadmin/www.saintgermainenlaye.fr/MEDIA/Mairie/Proces_verbaux/PV_conseil_decembre_2013.pdf) — audit-biographies.md: 5.
- [editions-balland.com](https://editions-balland.com/Cicatrices-de--lames--l-ame_oeuvre_13103.html) — audit-biographies.md: 6.
- [editions-balland.com](https://editions-balland.com/Fatoumata-Koita-et-Layla-Bah_auteur_6962.html) — audit-biographies.md: 6.
- [fondation-raja-marcovici.com](https://www.fondation-raja-marcovici.com/regards-feministes/interview/interview-de-halimata-fofana-journee-internationale-de-tolerance-0-a-legard-des-mutilations-genitales-feminines/) — audit-biographies.md: 7.
- [mediatheque.ville-port.re](https://mediatheque.ville-port.re/Default/doc/SYRACUSE/362252/dans-ma-chair-katoucha?_lg=fr-FR) — audit-biographies.md: 8.
- [aflit.arts.uwa.edu.au](https://aflit.arts.uwa.edu.au/revieweng_katoucha10.html) — audit-biographies.md: 8.
- [presenceafricaine.com](https://www.presenceafricaine.com/auteurs/96-keita-fatou) — audit-biographies.md: 9.
- [mediatheque-ccfg.org](https://mediatheque-ccfg.org/index.php?id=2778&lvl=notice_display) — audit-biographies.md: 9.
- [venice-days.it](https://www.venice-days.it/download/PB_Desertflower_ENG.pdf) — audit-biographies.md: 10.
- [passerelle.be](https://www.passerelle.be/en/lhommequireparelesfemmes) — audit-biographies.md: 11.
- [femalepleasure.org](https://www.femalepleasure.org/) — audit-biographies.md: 12.
- [swissfilms.ch](https://www.swissfilms.ch/en/movie/female-pleasure/627a7f62f65e417c8adef782b91ce04a) — audit-biographies.md: 12.
- [arteradio.com](https://www.arteradio.com/son/ligne-rouge) — audit-biographies.md: 15.
- [arteradio.com](https://www.arteradio.com/?gclsrc=aw.ds) — audit-biographies.md: 15.
- [federationgams.org](https://federationgams.org/qui-sommes-nous-2/) — audit-biographies.md: 16.
- [excisionparlonsen.org](https://excisionparlonsen.org/qui-sommes-nous/) — audit-biographies.md: 17.
- [droitaucorps.com](https://www.droitaucorps.com/droit-au-corps-presentation/) — audit-biographies.md: 18.
- [ncpe.gov.mt](https://ncpe.gov.mt/wp-content/uploads/2023/06/Report-FGM.PDF) — audit-biographies.md: 19.
- [mukwegefoundation.org](https://www.mukwegefoundation.org/who-we-are/) — audit-biographies.md: 21.
- [tostan.org](https://tostan.org/areas-of-impact/cross-cutting-gender-social-norms/female-genital-cutting/) — audit-biographies.md: 22.
- [data.unicef.org](https://data.unicef.org/resources/female-genital-mutilation-a-global-concern-2024/) — audit-medical.md: 1, audit-medical.md: 4.
- [unfpa.org](https://www.unfpa.org/press/over-four-million-girls-still-risk-female-genital-mutilation-un-leaders-call-sustained) — audit-medical.md: 1, audit-medical.md: 2, audit-medical.md: 3.
- [unfpa.org](https://www.unfpa.org/resources/female-genital-mutilation-fgm-frequently-asked-questions) — audit-medical.md: 2, audit-medical.md: 7, audit-medical.md: 17.
- [unstats.un.org](https://unstats.un.org/sdgs/report/2024/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2024.pdf) — audit-medical.md: 4.
- [arretonslesviolences.gouv.fr](https://arretonslesviolences.gouv.fr/sites/default/files/2026-02/Infos%20clefs_6%20f%C3%A9vrier_Miprof_20260205.pdf) — audit-medical.md: 5.
- [santepubliquefrance.fr](https://www.santepubliquefrance.fr/import/estimation-du-nombre-de-femmes-adultes-ayant-subi-une-mutilation-genitale-feminine-vivant-en-france) — audit-medical.md: 5.
- [who.int](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/female-genital-mutilation) — audit-medical.md: 6, audit-medical.md: 9, audit-medical.md: 19, audit-medical.md: 20.
- [unicef.org](https://www.unicef.org/uganda/media/8031/file/Uganda%20FGM%20Analysis%20Report%20-%20FINAL-LORES.pdf) — audit-medical.md: 6.
- [unicef.org](https://www.unicef.org/press-releases/unleashing-youth-power-decade-accelerating-actions-towards-zero-female-genital) — audit-medical.md: 6.
- [data.unicef.org](https://data.unicef.org/wp-content/uploads/cp/fgm/FGM_IDN.pdf) — audit-medical.md: 7, audit-medical.md: 11.
- [nhs.uk](https://www.nhs.uk/conditions/female-genital-mutilation-fgm/) — audit-medical.md: 8, audit-medical.md: 21, audit-medical.md: 25.
- [who.int](https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/areas-of-work/female-genital-mutilation/health-risks-of-female-genital-mutilation) — audit-medical.md: 8, audit-medical.md: 18, audit-medical.md: 21.
- [who.int](https://www.who.int/publications/i/item/9789240107281) — audit-medical.md: 9, audit-medical.md: 22, audit-medical.md: 25.
- [data.unicef.org](https://data.unicef.org/resources/fgm-country-profiles/) — audit-medical.md: 10.
- [data.unicef.org](https://data.unicef.org/wp-content/uploads/cp/fgm/FGM_BFA.pdf) — audit-medical.md: 10.
- [data.unicef.org](https://data.unicef.org/wp-content/uploads/cp/fgm/FGM_MLI.pdf) — audit-medical.md: 10.
- [unicef.org](https://www.unicef.org/media/137526/file/Tech-based-Interventions-Adress-Harmful-Practices-2023-v2.pdf) — audit-medical.md: 11, audit-medical.md: 12.
- [sahiyo.org](https://sahiyo.org/sahiyo-blog/faqs.html) — audit-medical.md: 12.
- [colombia.unfpa.org](https://colombia.unfpa.org/es/linea-tiempo-mutilacion-genital-femenina-colombia-2026) — audit-medical.md: 13.
- [colombia.un.org](https://colombia.un.org/es/317247-colombia-primer-pa%C3%ADs-de-am%C3%A9rica-latina-y-el-caribe-en-aprobar-una-ley-integral-para) — audit-medical.md: 13.
- [shs.cairn.info](https://shs.cairn.info/article/POPU_1602_0224/pdf?lang=fr) — audit-medical.md: 14, audit-medical.md: 15, audit-medical.md: 16.
- [pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11590895/) — audit-medical.md: 14.
- [penelope.uchicago.edu](https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/17B%2A.html) — audit-medical.md: 15, audit-medical.md: 16.
- [penelope.uchicago.edu](https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/2A%2A.html) — audit-medical.md: 15.
- [womenshealth.gov](https://womenshealth.gov/a-z-topics/female-genital-cutting) — audit-medical.md: 16, audit-medical.md: 18.
- [nhs.uk](https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/circumcision/) — audit-medical.md: 17.
- [aphp.fr](https://www.aphp.fr/prise-en-charge-mutilations-sexuelles-feminines-aphp) — audit-medical.md: 19.
- [has-sante.fr](https://www.has-sante.fr/upload/docs/application/pdf/2020-02/reco307_argumentaire_mutilations_sexuelles_feminines.pdf) — audit-medical.md: 20, audit-medical.md: 21, audit-medical.md: 25.
- [pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22695031/) — audit-medical.md: 22.
- [ncbi.nlm.nih.gov](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK614880/?report=printable) — audit-medical.md: 22.
- [aphp.fr](https://www.aphp.fr/actualites/lunite-de-soins-des-femmes-excisees-de-lhopital-bicetre-ap-hp) — audit-medical.md: 23, audit-medical.md: 24.
- [ch-stdenis.fr](https://www.ch-stdenis.fr/unite-mutilations-sexuelles-feminines) — audit-medical.md: 23, audit-medical.md: 26.
- [sante.gouv.fr](https://sante.gouv.fr/IMG/pdf/2024_11_newsletter_article-51_n1-2.pdf) — audit-medical.md: 24.
- [cns.solidarites-sante.gouv.fr](https://www.cns.solidarites-sante.gouv.fr/IMG/pdf/atlas51_2025.pdf) — audit-medical.md: 24.
- [beh.santepubliquefrance.fr](https://beh.santepubliquefrance.fr/beh/2023/19/pdf/2023_19_2.pdf) — audit-medical.md: 27, audit-juridique.md: 14.
- [santepubliquefrance.fr](https://www.santepubliquefrance.fr/content/download/573472/document_file/670130_spf00004920.pdf?version=1) — audit-medical.md: 27.
- [service-public.gouv.fr](https://www.service-public.gouv.fr/particuliers/vosdroits/F31982) — audit-juridique.md: 1.
- [arretonslesviolences.gouv.fr](https://www.arretonslesviolences.gouv.fr/besoin-d-aide/mutilations-sexuelles) — audit-juridique.md: 1, audit-juridique.md: 6, audit-juridique.md: 12, audit-juridique.md: 16.
- [legifrance.gouv.fr](https://www.legifrance.gouv.fr/loda/article_lc/LEGIARTI000051876339/2025-10-06) — audit-juridique.md: 2, audit-juridique.md: 3.
- [ofpra.gouv.fr](https://www.ofpra.gouv.fr/dossier/prise-en-compte-des-vulnerabilites/demander-lasile-en-cas-de-mutilation-sexuelle-feminine) — audit-juridique.md: 2, audit-juridique.md: 5.
- [legifrance.gouv.fr](https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000006417658/) — audit-juridique.md: 4.
- [immigration.interieur.gouv.fr](https://www.immigration.interieur.gouv.fr/limmigration-en-france/sejour-des-etrangers/beneficiaires-de-protection-internationale) — audit-juridique.md: 5.
- [arretonslesviolences.gouv.fr](https://arretonslesviolences.gouv.fr/sites/default/files/2020-04/msf_2019_plaquette_parcours.pdf) — audit-juridique.md: 6, audit-juridique.md: 15, audit-juridique.md: 16.
- [cps.gov.uk](https://www.cps.gov.uk/prosecution-guidance/female-genital-mutilation) — audit-juridique.md: 7.
- [gov.uk](https://www.gov.uk/female-genital-mutilation-protection-order) — audit-juridique.md: 7.
- [uscode.house.gov](https://uscode.house.gov/us/usc/119-120/t18/s116/) — audit-juridique.md: 8.
- [justice.sec.gouv.sn](https://justice.sec.gouv.sn/wp-content/uploads/2020/11/codepenal.pdf) — audit-juridique.md: 9.
- [new.kenyalaw.org](https://new.kenyalaw.org/akn/ke/judgment/kehc/2025/6738/eng@2025-02-13) — audit-juridique.md: 9.
- [gov.uk](https://www.gov.uk/government/publications/kenya-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-female-genital-mutilation-fgm-kenya-april-2025-accessible) — audit-juridique.md: 9.
- [sgg-mali.ml](https://sgg-mali.ml/codes/codepenal.pdf) — audit-juridique.md: 10.
- [wipo.int](https://www.wipo.int/wipolex/fr/legislation/details/23675) — audit-juridique.md: 10.
- [cncdh.fr](https://www.cncdh.fr/publications/avis-sur-les-mutilations-sexuelles-feminines-0) — audit-juridique.md: 11, audit-juridique.md: 15.
- [e-justice.europa.eu](https://e-justice.europa.eu/access-justice-member-state-level/fr_fr) — audit-juridique.md: 12.
- [webdelib.saintdenis.fr](https://webdelib.saintdenis.fr/webdelibplus/jsp/seance_agenda.jsp?assembly=Conseil%20Municipal&date=20260924&role=usager&type=apres) — audit-juridique.md: 13.
- [video.synople.tv](https://video.synople.tv/ville-stdenis/video_StDenis.php) — audit-juridique.md: 13.
- [beh.santepubliquefrance.fr](https://beh.santepubliquefrance.fr/beh/2023/19/2023_19_2.html) — audit-juridique.md: 14.
- [un.org](https://www.un.org/womenwatch/daw/followup/responses/france.pdf) — audit-juridique.md: 15.

## Sources secondaires, recoupements et catalogues

- [africultures.com](https://africultures.com/katoucha-les-blessures-derriere-les-paillettes-7369/) — audit-biographies.md: 8.
- [thetvdb.com](https://thetvdb.com/series/325082-show/seasons/official/1) — audit-biographies.md: 13.
- [senscritique.com](https://www.senscritique.com/serie/mille_et_une_vies/24970386/S1/E15) — audit-biographies.md: 13.
- [information.tv5monde.com](https://information.tv5monde.com/terriennes/proces-de-lexcision-en-france-une-mere-de-famille-condamnee-184928) — audit-juridique.md: 11.
- [lessurligneurs.eu](https://lessurligneurs.eu/abstention-sur-un-voeu-contre-lexcision-ce-que-les-attaques-contre-bally-bagayoko-occultent/) — audit-juridique.md: 13.

## Références scientifiques — trois DOI vérifiés Crossref

- Mary Knight (2001), *Curing Cut or Ritual Mutilation?: Some Remarks on the Practice of Female and Male Circumcision in Graeco-Roman Egypt*, *Isis* 92(2), 317–338. [DOI 10.1086/385184](https://doi.org/10.1086/385184). Notice et résumé consultés ; texte intégral non obtenu. La réserve sur les momies est étayée par la revue INED, pas prétendue issue d’une lecture intégrale de Knight.
- Armelle Andro et Marie Lesclingand (2016), *Les mutilations génitales féminines. État des lieux et des connaissances*, *Population* 71(2), 224–311 dans le PDF français. [DOI 10.3917/popu.1602.0224](https://doi.org/10.3917/popu.1602.0224). Le DOI imprimé dans le PDF français est vérifié ; Crossref fournit des métadonnées anglaises, traducteurs et pagination 217–296. Ne pas fusionner les paginations des deux versions.
- Pierre Foldès, Béatrice Cuzin et Armelle Andro (2012), *Reconstructive surgery after female genital mutilation: a prospective cohort study*, *The Lancet* 380(9837), 134–141. [DOI 10.1016/S0140-6736(12)60400-0](https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60400-0). Titre, auteurs et pagination concordent avec Crossref. Cohorte observationnelle avec suivi à un an limité ; aucune garantie individuelle de résultat.

## Complément bibliographique — Waris Dirie (25 octobre 2026)

Ces deux notices complètent les 65 unités de vérification du script, sans changer leur décompte.

- **Fleur du désert** : Waris Dirie, récit recueilli par Cathleen Miller. [Notice de la BNFA](https://www.bnfa.fr/livre?biblionumber=8313), édition J’ai lu 2010, ISBN 9782290018446 : notice indexée consultée, ouverture directe indisponible. La couverture montrée est celle de l’édition J’ai lu 2022, ISBN 9782290379318, référencée chez [Librest](https://www.librest.com/livres/fleur-du-desert--du-desert-de-somalie-a-l-univers-des-tops-models-waris-dirie-cathleen-miller_0-8700920_9782290379318.html) et [Cultura](https://www.cultura.com/p-fleur-du-desert-9782290379318.html). [Image fournie par Cultura/Titelive](https://cdn.cultura.com/cdn-cgi/image/width%3D830/media/pim/TITELIVE/9_9782290379318_1_75.jpg). Couverture contrôlée visuellement : auteurs et titre concordants ; deux éditions distinguées explicitement dans la page.
- **L’Aube du désert** : Waris Dirie avec Jeanne D’Haem, traduction Marie-France Girod. [Fiche Albin Michel](https://www.albin-michel.fr/laube-du-desert-9782226135513), parution 4 novembre 2002, ISBN 9782226135513. La fiche et sa présentation du retour en Somalie après vingt ans d’absence ont été ouvertes et lues. [Couverture de l’éditeur](https://www.albin-michel.fr/sites/default/files/couvertures/albin/Article/Image/2002/9782226135513-g.jpg), contrôlée visuellement : titre, autrice et collaboratrice concordants.

Fichiers : `ymir-lalie/excision/assets/fleur-du-desert-couverture.jpg` et `aube-du-desert-couverture.jpg`. Couvertures © leurs éditeurs respectifs, utilisées pour identifier les références présentées ; exception à la licence générale du collectif indiquée dans la page. Images authentiques, non générées.

## Références des visualisations — huit DOI vérifiés Crossref (25 octobre 2026)

Études locales citées pour les pays sans enquête nationale, et donnée régionale irakienne. Titre, revue, volume et pages contrôlés sur `api.crossref.org`.

- Nazar P. Shabila (2021), *Changes in the prevalence and trends of female genital mutilation in Iraqi Kurdistan Region between 2011 and 2018*, *BMC Women's Health* 21, 137. [DOI 10.1186/s12905-021-01282-9](https://doi.org/10.1186/s12905-021-01282-9)
- Abdul Rashid et Yufu Iguchi (2019), *Female genital cutting in Malaysia: a mixed-methods study*, *BMJ Open* 9(4), e025078. [DOI 10.1136/bmjopen-2018-025078](https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-025078)
- Abdul Rashid, Yufu Iguchi et Siti Nur Afiqah (2020), *Medicalization of female genital cutting in Malaysia: A mixed methods study*, *PLOS Medicine* 17(10), e1003303. [DOI 10.1371/journal.pmed.1003303](https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003303)
- Shamsa Al Awar et al. (2020), *Prevalence, knowledge, attitude and practices of female genital mutilation and cutting (FGM/C) among United Arab Emirates population*, *BMC Women's Health* 20, 79. [DOI 10.1186/s12905-020-00949-z](https://doi.org/10.1186/s12905-020-00949-z)
- Majid Dehghankhalili et al. (2015), *Epidemiology, Regional Characteristics, Knowledge, and Attitude Toward Female Genital Mutilation/Cutting in Southern Iran*, *The Journal of Sexual Medicine* 12(7), 1577–1583. [DOI 10.1111/jsm.12938](https://doi.org/10.1111/jsm.12938)
- Abdulrahim A. Rouzi et al. (2019), *Survey on female genital mutilation/cutting in Jeddah, Saudi Arabia*, *BMJ Open* 9(5), e024684. [DOI 10.1136/bmjopen-2018-024684](https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-024684)
- Rachana Chibber, Eyad El-saleh et Jihad El harmi (2011), *Female circumcision: obstetrical and psychological sequelae continues unabated in the 21st century*, *The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine* 24(6), 833–836. [DOI 10.3109/14767058.2010.531318](https://doi.org/10.3109/14767058.2010.531318)
- Angela Dawson et Kalpana Wijewardene (2021), *Insights into preventing female genital mutilation/cutting in Sri Lanka: a qualitative interpretative study*, *Reproductive Health* 18, 51. [DOI 10.1186/s12978-021-01114-x](https://doi.org/10.1186/s12978-021-01114-x)

La cohorte Foldès (*The Lancet* 2012, DOI 10.1016/S0140-6736(12)60400-0), déjà listée ci-dessus, sert aussi au jalon 1998 de la frise.
